Door: Mieke Zijlmans gepubliceerd in Het Parool op 12 juli
Duurzaamheid is voor veel ondernemers een groot probleem. Dat komt omdat we er verkeerd over denken, stelt econoom Hans Stegeman. Duurzaamheid moet niet een bijzaak zijn in economische ontwikkeling, maar juist het uitgangspunt.
Van bouwers tot boeren: iedereen die vandaag een ontwikkelings- of groeiplan opstelt, moet vanaf het begin rekening houden met duurzaamheid. Dat kan erg frustrerend zijn – zonder een dergelijke clausule krijg je geen vergunning en krijg je waarschijnlijk ook te maken met druk van de groene lobby. Als gevolg daarvan vergt de huidige duurzaamheidswetgeving vaak veel tijd en geld.
Econoom Hans Stegeman vindt dat het niet zo moeilijk hoeft te zijn. "We moeten onze manier van plannen en denken over economie volledig herzien", zegt hij. Voor hem moet duurzaamheid niet worden gezien als een obstakel, maar als een positieve basis – het uitgangspunt voor alles wat we creëren.
In juni behaalde Stegeman zijn doctoraat aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam met een proefschrift waarin hij betoogt dat ons huidige economische denken niet geschikt is om ecologische en sociale duurzaamheid op lange termijn te waarborgen. Het dominante economische model, legt hij uit, wordt gedreven door één enkel ideaal: groei, groei, groei. “De reden dat groei het belangrijkste doel is geworden, is dat onze benadering nog steeds is gebaseerd op economische theorieën uit de jaren dertig van de vorige eeuw. Maar toen hadden we te maken met heel andere problemen: schaarste en een economische crisis. Die situatie is nu voorbij. We hebben het nog nooit zo goed gehad als nu.”
Een verschuiving in het denken
Bedrijven streven naar steeds hogere winsten en veel mensen zijn voortdurend op zoek naar nieuwe aankopen, constateert Stegeman. Maar dit kan zo niet doorgaan: we putten de natuurlijke hulpbronnen van de planeet in razend tempo uit. De opkomst van nieuwe economieën versnelt dit probleem alleen maar. "Doorgaan met ons huidige economische model is een illusie", zegt Stegeman. "We moeten op zoek naar alternatieven. Het is heel eenvoudig. Onze samenleving is verankerd in de natuur. Als we op deze weg doorgaan, zal er uiteindelijk geen natuur meer over zijn. En zonder natuur kan de samenleving niet bestaan. Op dat moment zullen mensen het leven helemaal niet meer als bevredigend ervaren."
Degenen die deze boodschap uitdragen, worden vaak afgedaan als 'woke', en Stegeman riskeert dezelfde behandeling. Maar volgens hem is een complete mentaliteitsverandering noodzakelijk. Groei mag niet langer het doel zijn. In plaats daarvan moeten duurzame productie en leven die plaats innemen. Maar hoe ziet dat er volgens Stegeman uit?
“Je hebt een keerpunt nodig. Toen energie onbetaalbaar werd, was er plotseling meer ruimte voor hernieuwbare alternatieven.”
Het meest ingrijpende voorbeeld, zegt Stegeman, was de Noordzeevloed van 1953. Het was al lang bekend dat Zeeland onvoldoende beschermd was tegen extreem hoge waterstanden. “Maar pas na de vloed werden de Deltawerken ontwikkeld. Er zijn externe factoren nodig om de noodzaak van verandering onmiskenbaar te maken. Een omslagpunt dat mensen ertoe aanzet om sneller een andere aanpak te kiezen.”
Een gelukkiger leven
Stegeman suggereert niet dat er eerst een ramp moet plaatsvinden voordat er een verschuiving naar duurzaamheid kan plaatsvinden, maar hij roept wel op tot een grote mentaliteitsverandering. “Uit onderzoek van het Nederlands Instituut voor Sociaal Onderzoek blijkt dat mensen wel degelijk begrijpen dat we niet op de huidige voet door kunnen gaan – dat is een doodlopende weg. Tachtig procent van de respondenten erkende de noodzaak van een energietransitie.”
Wanneer dat omslagpunt, die mentale verschuiving, zich voordoet, moeten we volgens Stegeman al plannen klaar hebben liggen. "Die moeten dus nu worden ontwikkeld. Je moet niet wachten met het uitwerken van een duurzame transitie totdat er geen andere optie meer is."
Planners zouden bijvoorbeeld elk project kunnen beginnen met het identificeren van het duurzaamheidsaspect, en vervolgens de rest van het plan daar omheen bouwen. Wat belangrijk is, zegt Stegeman, is om dit als een positieve boodschap te presenteren: dat duurzaamheid goed voor ons is. Dat wanneer we de natuur beschermen, mensen gelukkiger zijn. "En op die manier zullen we uiteindelijk allemaal een gelukkiger leven leiden."
Druppels op een hete steen
Het probleem met het argument van Stegeman is dat de vooruitgang op het gebied van duurzaamheid tot nu toe traag verloopt. Het is slechts een druppel op een gloeiende plaat, zou je kunnen zeggen. "Deze transitie omvat veel verschillende aspecten, zowel voor bedrijven als voor individuen. Voor bedrijven moet er veel veranderen op het gebied van wet- en regelgeving – daar heeft de overheid een rol te spelen."
“Maar mensen kunnen ook zelf veel dingen organiseren. Er moet meer ruimte komen voor collectieve initiatieven. Als iedereen veel spullen bezit, kost dat iedereen geld. We kunnen meer nadenken over het delen van goederen – dat bespaart vaak ook tijd, tijd die je kunt besteden aan leuke dingen. Dit zijn allemaal kleine stapjes op weg naar een minder vervuilende economie, waarin we ons gelukkiger kunnen voelen.”
Deel dit bericht
